علل و عوامل اصلی ناباروری در مردان را بشناسید

علل و عوامل ناباروری در مردان را بشناسید

در بیش از یک سوم ناباروری‌ها، مشکل از مرد است. ناباروری مردان نیز در اغلب موارد، ناشی از وجود یک مشکل در اسپرم است. بنابراین، اصلی‌ترین علت ناباروری در مردان، مربوط به اختلالات اسپرمی است. ضربه به بیضه‌ها، واریکسل، عوامل محیطی و سبک زندگی ناسالم، از دیگر علل ناباروری مردان محسوب می‌شوند.

در شرایط عادی چه اتفاقی می‌افتد؟

پیش از آنکه علل عقیم شدن مردها بپردازیم، بهتر است بدانیم در شرایط عادی که مرد عقیم نیست، چه اتفاقاتی در دستگاه تناسلی او رخ می دهد.

باروری مردان فرایند پیچیده ای است. شما دو بیضه در بدن خود دارید که مسئول تولید اسپرم هستند. برای بارور بودن، حدأقل یکی از بیضه های شما باید به درستی کار کند و بدن شما باید تستوسترون و سایر هورمون‌ها را برای تحریک و حفظ تولید اسپرم تولید کند. در حین رابطه جنسی، طیّ انزال، سلول جنسی مرد را وارد بدن زن می‌شود. سلول های جنسی مردانه یا همان اسپرم‌ها باید به مایع منی منتقل شود. بعد از اینکه اسپرم در بیضه تولید شد، از طریق لوله‌های ظریفی حمل می‌شود تا با مایع منی مخلوط شوند و از آلت تناسلی خارج شوند.

اسپرم باید به اندازه کافی در مایع منی وجود داشته باشد. اگر تعداد آن ها در مایع منی شما کم باشد، احتمال اینکه یکی از اسپرم‌ها بتواند تخمک همسرتان را بارور کند، کاهش می‌یابد. اگر در هر بار انزال، تعداد سلول های جنسی مردانه کمتر از 15 میلیون در میلی‌لیتر باشد، ناباروری ایجاد می شود. همچنین اگر تعداد آن‌ها در هر انزال کمتر از 39 میلیون باشد، باز هم ناباروری ایجاد می‌شود.

سیستم تولید مثل مردان اسپرم را تولید، ذخیره و حمل می‌کند. همۀ این فرایندها توسط هورمون‌ها کنترل می‌شود. سلول‌ها و هورمون جنسی مردانه (تستوسترون) در بیضه‌ها ساخته می‌شوند. بیضه‌ها در کیسه بیضه قرار دارند. این کیسه در زیر آلت تناسلی واقع شده است. هنگامی که اسپرم‌ها از بیضه خارج می شود، به درون لوله هایی در پشت هر بیضه می‌روند. به این لوله‌ها اپیدیدیم گفته می‌شود.

درست قبل از انزال، اسپرم از اپیدیدیم به مجموعه دیگری از لوله‌ها می‌رود. به این لوله‌ها vas deferens گفته می‌شود. هر یک از عروق از اپیدیدیم به پشت مثانه در لگن منتهی می‌شود. در آنجا هر دو وازدفرنس، به مجرای انزال می پیوندد. هنگام انزال، اسپرم با مایعات پروستات و وزیکول‌های منی مخلوط می شود. مجموع این‌ها، مایع منی را تشکیل می‌دهد. مایع منی سپس از طریق مجرای ادرار و خارج از آلت تناسلی مرد حرکت می‌کند.

قدرت باروری مردان به ساخته شدن سلول‌های جنسی مردانه در بدن و تحویل آن وابسته است. مایع منی وارد واژن شریک جنسی شما می‌شود، از آنجا وارد دهانه رحم شده و سپس به سمت لوله‌های رحم می‌رود. اگر در لوله‌های رحم، تخمک و اسپرم موجود در مایع منی به هم برسند، و اسپرم بتواند در داخل تخمک نفوذ کند، لقاح رخ می‌دهد.

اگر در پروسۀ مذکور اختلالی وجود داشته باشد، لقاح انجام نشده و در نتیجه ناباروری ایجاد می‌شود. اما چه عواملی زمینه‌ساز ناباروری در مردان هستند؟ با آنا مشاور همراه بمانید.

پروسه لقاح عادی چگونه است؟

 

دلایل اصلی و رایج ناباروری مردان چیست؟

عقیم بودن مردان یا ناشی از مشکلات پزشکی و سلامتی است، و یا ناشی از عوامل محیطی می‌شود. از طرف دیگر، سبک ناسالم زندگی روزمره نیز در این امر تأثیر گذار است. ساخته شدن اسپرم سالم و بالغ که بتواند به درستی حرکت کند، به موارد متعددی وابسته است. مشکلات پزشکی، عوامل محیطی و سبک ناسالم زندگی، می‌تواند در رشد اسپرم تداخل ایجاد کند و مانع رسیدن اسپرم به تخمک شود. حتی دمای کیسۀ بیضه نیز می‌تواند در قدرت باروری مردان تأثیر گذار باشد. دلایل اصلی ناباروری مردان شامل موارد زیر است:

  • عدم رشد کامل اسپرم
  • مورفولوژی غیر عادی سلول‌های جنسی مردانه.
  • کم تحرکی اسپرم یا عدم توانایی در حرکت
  • تعداد کم سلول‌های جنسی مردانه (اُلیگو اسپرمیا)
  • ساخته نشدن سلول‌های جنسی مردانه (آزو اسپرمی)

هر یک از ناهنجاری های مذکور در سلول‌های جنسی مردانه، می‌تواند ناشی از دلایل زیر باشد:

  • به صورت مادرزادی و از بدو تولد
  • مشکلات هورمونی (هورمون تستسترون)
  • سبک ناسالم زندگی مثل سیگار کشیدن، نوشیدن الکل
  • مصرف برخی داروها
  • عفونت‌های دوران کودکی (مثل اوریون)
  • نارسایی کلیه (در صورتی که طولانی مدت باشد)
  • مشکلات کروموزومی

آسیب به سیستم تولید مثل مردان، می‌تواند باعث کمبود سلول‌های جنسی مردانه یا عدم تولید آن شود. از هر 10 مرد، تقریباً 4 نفر با کمبود سلول‌های جنسی مردانه (آزو اسپرمی) و  4 نفر با مشکل انسداد مواجه هستند. نقص‌های مادرزادی یا مشکلاتی مانند عفونت، می‌تواند باعث انسداد شود. زوجینی که به دلیل آزو اسپرمی، توانایی بچه دار شدن ندارند، می توانند از روش آی یو آی استفاده کنند.

دلایل اصلی و رایج ناباروری در مردان چیست؟

ناباروری مردان به دلایل پزشکی و سلامتی

1- واریکسل

متورم شدن و بزرگ شدن رگ‌های کیسه های بیضه، واریکسل (varicocele) نام دارد. اندام های تناسلی مرد در خارج از حفره شکمی، در کیسه بیضه قرار دارد. در آنجا، دما نسبت به حفرۀ داخلی شکم، کمتر است. واریکسل منجر به افزایش درجه حرارت در بیضه‌ها شده و بر تولید و کیفیت اسپرم تأثیر می‌گذارد. از هر 100 مرد نابارور، 16 نفر به واریکسل مبتلا هستند. واریکسل ممکن است باعث شود که خون از شکم شما به داخل کیسه‌های بیضه برگردد. این حالت باعث بالا رفتن دمای بیضه‌ها شده و سبب می‌شود دما برای ساخت اسپرم‌ها بالا باشد. همین امر می‌تواند باعث کاهش تعداد اسپرم شود.

2- انزال پس رونده

همچنانکه عادت ماهانه رتروگراد یکی از دلایل اندومترویز است، انزال پس رونده یا رتروگراد نیز یکی از دلایل ناباروری در مردان می باشد. انزال پس‌رونده زمانی است که مایع منی بجای خارج شدن از آلت مردانه، به سمت مثانه حرکت کند. این اتفاق زمانی رخ می دهد که اعصاب مثانه در زمان ارگاسم (اوج لذت جنسی) بسته نشود. بنابراین، حتی اگر مایع منی حاوی اسپرم‌های سالم و طبیعی باشد، نمی تواند به واژن زن برسد. استفاده از برخی داروها، عمل جراحی و یا مشکلاتی در سیستم عصبی، می تواند منجر به انزال پس رونده شود. از علائم چنین مشکلی می‌توان به کدر بودن رنگ ادرار پس از انزال و یا انزال خشک اشاره کرد.

3- ناباروری ایمونولوژیک

ناباروری ایمونولوژیک از دلایل شایع ناباروری مردان نیست. گاهی اوقات بدن یک مرد، پادتن هایی ایجاد می کند که به نطفه های خودش حمله می‌کنند. آنتی بادی‌ها اغلب به دلیل آسیب، جراحی یا عفونت، ساخته می‌شوند. آنها مانع از حرکت عادی سلول جنسی مرد می‌شوند. هنوز دقیقاً مشخص نیست که آنتی بادی چگونه باروری را کاهش می‌دهد. آنچه مشخص است، این است که آنتی‌بادی‌ها می‌توانند شنا کردن سلول جنسی مرد به سمت لوله رحم و ورود آن به داخل تخمک را سخت کنند.

4- انسداد مجاری از علل ناباروری در مردان

گاهی اوقات مسیر حرکت اسپرم مسدود می‌شود. عفونت‌های مکرر، جراحی (وازکتومی)، تورم و یا نقص رشد، می توانند سبب انسداد شوند. امکان انسداد در هر یک از بخش های دستگاه تناسلی مردان وجود دارد. با مسدود شدن هر یک از این بخش‌ها، اسپرم‌ها بعد از انزال، نمی‌توانند از بدن خارج شوند. بیماری های عفونی که از طریق روابط جنسی منتقل می‌شوند (از جمله سوزاک، کلامیدیا و اورئوپلاسما) از شایع ترین علل ناباروری مردان است.

میکروارگانیسم های ناشی از این عفونت‌ها، سبب ایجاد التهاب در دستگاه تناسلی مردان می‌شود؛ در نتیجه بر کیفیت اسپرم تأثیر منفی می‌گذارد. این عفونت‌ها در موارد شدید و مزمن می‌توانند انسداد ایجاد کنند. هر نشانه‌ای از عفونت، باید با آنتی‌بیوتیک درمان شود. انسداد می‌تواند در هر یک از بخش های دستگاه تناسلی مردانه، از جمله در بیضه، در لوله‌های بیضه، اپیدیدیم، مجاری دفع، مجاری انزال یا مجرای ادرار رخ دهد.

5- مشکلات هورمونی

هورمون هایی که توسط غده هیپوفیز ساخته می شوند، به بیضه ها دستور ساخت اسپرم را می‌دهند. سطح بسیار پایین هورمون، باعث رشد ضعیف اسپرم می شود. کمبود تستسترون (هیپوگونادیسم مردانه) و سایر مشکلات هورمونی، دلایل زمینه‌ای دارند. یعنی می‌تواند ناشی از اشکال در غدد هیپوتالاموس، تیروئید، فوق کلیه و یا هیپوفیز باشد.

6- تومورها

سرطان ها و تومورهای خوش‌خیم، می توانند به طور مستقیم اندام‌های تولید مثل مرد را تحت تأثیر قرار دهند. در برخی موارد، جراحی و یا شیمی درمانی که برای درمان این تومورها یا سرطان ها استفاده می شود، خود می تواند بر قدرت باروری مردان تأثیر بگذارد.

7- کروموزوم ها

اسپرم در زمان ورود به داخل تخمک، نیمی از DNA را به تخمک منتقل می‌کند. چنانچه ساختار و تعداد کروموزوم‌های موجود در اسپرم شرایط نرمال نداشته باشد، می‌تواند بر باروری تأثیر بگذارد.

ناباروری مردان به دلایل پزشکی و سلامتی

 

عوامل محیطی مؤثر بر کاهش قدرت بارورری مردان

  • گرما و حرارت: افزایش دمای بیضه حتی به اندازه 2 یا 3 درجه سانتیگراد، می تواند کیفیت و عملکرد اسپرم را به خطر بیندازد. علاوه بر واریسکل که خود نوعی بیماری است، عوامل محیطی نیز بر بر بالا رفتن دمای بیضه ها تأثیر گذار هستند. مردانی که شغل‌شان در محیط‌های بسیار گرم است و مردانی که ساعاتی طولانی در موقعیت نشسته قرار دارند، بیشتر در معرض خطر هستند. لباس زیر تنگ و استفاده از لپ تاپ برای طولانی مدت نیز از عوامل خطر هستند.
  • استرس عاطفی: استرس عاطفی شدید و طولانی مدت، بر تولید هورمون در بدن تأثیر می گذارد. همین امر به طور غیر مستقیم سبب کاهش تعداد اسپرم‌ها می‌شود و می‌تواند بر قدرت باروری مردان تدثیر بگذارد.
  • افسردگی شدید: افسردگی شدید بر قدرت باروری مردان تأثیر گذار است. افسردگی در مردان سبب کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ و یا تأخیر در انزال شده و به این ترتیب باعث اختلال عملکرد جنسی می‌گردد.
  • تشعشعات: دوری از تشعشات همواره از جمله بحث‌هایی است که در مورد سلامتی عمومی بدن و قدرت باروری ارائه می‌شود. پیشنهاد می‌شود که مردان تلفن همراه خود را در جیب شلوار یا هر جایی نزدیک به بیضه‌های خود نگذارند. همچنین از قرار گیری در معرض تابش‌های اشعه ایکس و مواد شیمیایی دیگر تا حد ممکن خودداری کنید. اگرچه با دوری کردن از اشعه ایکس، تولید اسپرم ها به حالت عادی بر می‌گردد اما اگر در زمان‌های طولانی در معرض دوز بالای اشعه ایکس قرار داشته باشید، ممکن است تولید اسپرم برای همیشه کاهش یابد.
  • مواد شیمیایی صنعتی: قرار گرفتن طولانی مدت در معرض به بنزن‌ها، تولوئن، زایلن، سموم دفع آفات، علف‌کش‌ها، حلال‌های آلی، مواد رنگ‌آمیزی و سرب، ممکن است باعث کم شدن تعداد اسپرم شود.
  • فلزات سنگین. قرار گرفتن در معرض سرب یا سایر فلزات سنگین نیز ممکن است باعث ناباروری شود.

عوامل محیطی مؤثر بر کاهش قدرت بارورری مردان چیست؟

 

ناباروری در مردان به علت سبک ناسالم زندگی

  • استعمال سیگار: استنشاق دود سیگار و موادّ مخدر، به بافت بیضه جذب می‌شود و تأثیر منفی بر اسپرم‌ها می‌گذارند. نیکوتین باعث عدم تعادل در بدن می‌شود؛ این عدم تعادل، استرس اکسیداتیو نامیده می‌شود. استرس اکسیداتیو بر کیفیت اسپرم و پتانسیل لقاح تأثیر می‌گذارد. استعمال سیگار می‌تواند تعداد سلول‌های جنسی مردانه را در مردان سیگاری کاهش دهد.
  • مصرف دخانیات: مادۀ مخدر کوکائین، رشد و تحرک اسپرم را مخدوش می‌کند. همچنین، استفاده از کوکائین و ماری جوانا، ممکن است به طور موقت تعداد و کیفیت سلول‌های جنسی شما را نیز کاهش دهد.
  • مصرف الکل: نوشیدن الکل می‌تواند سطح تستوسترون را کاهش دهد، باعث اختلال در نعوظ شود و تولید سلول‌های جنسی را نیز کم کند. بیماری کبدی ناشی از نوشیدن بیش از حد الکل نیز ممکن است منجر به مشکلات باروری شود.
  • چاقی: چاقی می‌تواند از چند طریق باروری را مختل کند؛ از جمله تأثیر مستقیم بر اسپرم و همچنین ایجاد تغییرات هورمونی. شاخص تودۀ بدنی (BMI) بالای 30 می‌تواند بر کیفیت اسپرم تأثیر بگذارد. زیرا چربی‌های انباشته شده، بر متابولیسم آندروژن‌ها (هورمون‌هایی که در صفات مردانه و فعالیت تولید مثل نقش دارند) به ویژه تستوسترون تأثیر می‌گذارد. این امر تغییرات قابل توجهی در رشد اسپرم و DNA هسته اسپرم می‌گذارد.
  • مکمل ها و استروئیدها: مکمل‌های دارویی را نباید بدون توصیه پزشک مصرف کنید. زیرا اثر غیر مستقیم بر میزان باروری شما خواهند داشت. اگر باشگاه بدن سازی می روید، مراقب باشید! تحت تأثیر تبلیغات و استفاده از مکمل‌های بدن‌سازی قرار نگیرید. تزریق تستوسترون و سایر داروهای استروئیدی می‌تواند آسیب جدی به فرایند تولید اسپرم وارد کند.
  • قهوه: نوشیدن بیش از حد قهوه نیز می تواند تأثیر منفی داشته باشد؛ به ویژه اگر یک مشکل پزشکی در باروری وجود داشته باشد.
  • برخی ورزش‌ها: در مورد ورزش‌هایی مانند دوچرخه‌سواری، اسب دوانی و ورزش‌های رزمی، احتمال آسیب به بیضه‌ها بیشتر است. هنگام این ورزش ها از بیضه‌های خود محافظت کنید.

عوامل اجتناب ناپذیر در کاهش قدرت باروری

افزایش سن و مصرف برخی داروها که برای درمان لازم است، اجتناب ناپذیر است.

این تصور که مردان می‌توانند در سنین بالا نیز تولید مثل سالم داشته باشند، کاملاً خلاف واقع است. همچنانکه کیفیت تخمک گذاری در زنان بعد از 35 سالگی کاهش می‌یابد، در مردان نیز بعد از 35 سالگی، توانایی تولید مثل کم می‌شود. زیرا DNA در قطعات هسته وجود دارد. احتمال بیماری هایی مانند سندرم داون، نوروفیبروماتوز، اوتیسم و سندرم کلاینفلتر در کودکانی که پدر بالای 50 سال دارند، به طور قابل توجهی بیشتر است.

برخی داروها می‌توانند بر تولید اسپرم، عملکرد آن و خروج مایع منی تأثیرات مخرب ایجاد کنند. برخی داروهایی که برای درمان آرتروز، افسردگی، فشار خون بالا، مشکلات عفونتی و سرطان تجویز می شوند، از این جمله‌اند.

برای پیشگیری از ناباروری در مردان چه کنیم؟

بسیاری از انواع ناباروری در مردان که دلایل پزشکی و ژنتیکی دارند را نمی توان پیشگیری کرد. اما آن دسته از مورادی که ناشی از عوامل محیطی و سبک زندگی است را می توان مدیریت کرد. اگر می خواهید به عنوان یک مرد، قدرت باروری خود را افزایش داده و آن را از دست ندهید، راهکارهای زیر را در نظر داشته باشید:

  • سیگار نکشید.
  • مصرف الکل را کنار بگذارید و یا آن را محدود کنید.
  • وزن خود را متعادل نگه دارید.
  • وازکتومی نکنید.
  • استرس را کاهش دهید و آن را مدیریت کنید.
  • از مواردی که منجر به گرمای طولانی مدت می‌شوند، دوری کنید.
  • تا حد ممکن در معرض فلزات سنگین، آفت کُش‌ها و سایر سموم قرار نگیرید.

غذاهای غنی از آنتی اکسیدان می‌تواند به حفظ قدرت باروری مردان کمک کند. نمونه‌هایی از غذاها با خاصیت آنتی اکسیدانی عبارتند از: پنیر (ویتامینA )، پرتقال (ویتامین C)، تخمه آفتابگردان (ویتامینE )، ماهی (امگا 3)، کلم بروکلی (اسید فولیک) لوبیا و کنگر فرنگی. در این مورد، می توانید به مقالۀ راههای تقویت اسپرم و تخمک با تغذیه مراجعه کنید.

دلایل ناباروری در مردان و راههای پیشگیری از آن

 

 

تماس با مشاوران آنا مشاور

به این مطلب چند ستاره می دهید؟
[تعداد رأی دهندگان: 1 - میانگین: 5]
Summary
علل و عوامل اصلی ناباروری در مردان را بشناسید
Article Name
علل و عوامل اصلی ناباروری در مردان را بشناسید
Description
اصلی‌ترین علت ناباروری در مردان، مربوط به اختلالات اسپرمی است. ضربه به بیضه‌ها، واریکسل، عوامل محیطی و سبک زندگی ناسالم، از دیگر علل ناباروری مردان محسوب می‌شوند.
Author
Publisher Name
آنا مشاور
Publisher Logo

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

تماس با ما